กาดผลัดมือ ยามผลัดกะ สายตาผลัดกันเล่า 'เน็ต - เตชินทร์' ก่อนถึง 'ผลัดสุดท้าย'

พอเข้าไปในกาดหลวง ฅนถือกล้องหายใจไปพร้อมกับภาพตรงหน้า อากาศแต่ละมุมแตะจมูกหลายรส พัดลมเก่าหมุนครืดอยู่เหนือหัว มีดสับกระดูกหมูดังเป็นพัก ๆ รองเท้าหูคีบเหยียบน้ำคล้ำตามพื้นดังแฉะ แอ่งหนึ่งปนเลือดจากเขียงหมู อีกร่องไหลมาจากผักสดที่เพิ่งราดน้ำ เศษใบผักติดขอบแผง ก่อนฝีเท้าจะพาทุกอย่างไหลรวมกัน พอร้านทยอยเก็บ เจ้าหน้าที่เทศบาลค่อยมารับช่วง ล้าง เก็บ ขัด ก่อนพื้นจะรับผู้จ่ายตลาดรอบใหม่ พ้นจากพื้นเปียก จมูกเริ่มรับกะปิ น้ำปลา กระเทียม หอมแดง ข่า ตะไคร้ มะแขว่น พริกแกงโขลกหยาบ เนื้อสด ของทอด ไล่ไปจนถึงกับข้าวร้อน ๆ ที่รอตักลงถุง กลิ่นจากครัวปะกับความชื้น และสนิมตามบานเหล็ก ร้านหนึ่งลอยข้ามอีกร้านจนกลายเป็นอากาศของกาดหลวง พอคำคุยรอบตัวเบาลง เรื่องเล่าพาไปแตะเพลง 'หยั่งฟ้าถามทะเล ของ บอย อิมเมจิน (Boy Imagine)' ซึ่งอยู่ภายในใจมาหลายปี ว่าชีวิตสั้น ๆ ความอยากมี ความอยากเก็บ จนถึงของบางอย่างที่เมื่อถึงเวลาก็ต้องปล่อยวาง 'พูดแล้วก็ขนลุกนะครับ'  หลุดออกมากลางคำพูด.. หยุดครู่หนึ่ง หายใจเข้า หายใจออก แล้วค่อยพูดต่อ..

เพลงอย่างฟ้าถามทะเล.. เป็นเพลงที่ทำให้เราได้เรียนรู้การปล่อยวาง.. พูดแล้วก็ขนลุกนะครับ ทุก ๆ ฅน ..มีช่วงเวลาชีวิตที่สั้นมาก เมื่อเทียบกับความกว้างใหญ่ของจักรวาล

กลางวันของกาดหลวงคึกคักในแบบของกาดหลวง แม่ค้าหน้าเดิมนั่งหลังแผง ลูกค้าประจำเลี้ยวเข้าล็อกที่แวะกันมานาน บ้างมาหาของถูกปาก บางฅนมาหาแม่ค้าที่ถูกคอ ราคาก็รู้กันดี ข้างกันมีหน้าใหม่แทรกเข้ามา แต่ทางเดินดูกว้างกว่าภาพจำของลุงป้าน้าอาหลังแผง กับขาประจำที่เห็นตลาดมานาน นิ่งคิดหาคำอยู่แป๊บหนึ่ง จะเรียกว่ากำลังมาถึงจุดเปลี่ยนก็ดูใหญ่ไป สุดท้ายเหลือเพียงภาพว่า ฅนเริ่มบางตาลง ส่วนของหลายอย่างยังวางอยู่ตรงที่ของมัน ด้านนอกมีช้อปปิ้งออนไลน์ (Shopping Online) มีตัวเลือกมากขึ้น กล้องวงจรปิด (CCTV) รับสายตาไปได้เป็นจุด ๆ ส่วนขาประจำมีล็อกให้แวะหา มีของติดมือ มีคู่คุย ส่วนหนุ่มสาวที่เพิ่งรู้จักตลาด เข้ามาด้วยความสัมพันธ์อีกแบบ บ้างก้าวเข้า หรือผ่านไปเลย งานหลายอย่างเคยต้องมีเวรประจำก็เปลี่ยนไปตามเวลา บางคู่เท้ายังตรงเข้าร้านที่หมายไว้ ขณะที่อีกหลายคู่หยุดอ่านป้าย ข้างนอกประตูตลาดมีทางเลือกสารพัด

มีป้าฅนหนึ่งในตลาดบอกว่า 'เมื่อก่อนมันมียามนะน้อง รู้ไหม.. แต่เดี๋ยวนี้มันไม่มีแล้ว.. เหลือแค่ตอนกลางคืน' เราก็เลยอยากรู้ว่าทำไมถึงเหลือยามแค่ตอนกลางคืน

'เมื่อก่อนมันมียามนะน้องเน็ต..' คำจากป้าหน้าร้าน แล้วคำถามไหลต่อจากร้านนี้ไปหัวมุม จากแผงขายของไปทางด้านใน กาดหลวงมีฅนคอยเห็นกันมาตลอด แม่ค้ารู้ว่าเมื่อคืนใครมาส่งของ ร้านข้าง ๆ จำได้ว่าของกองนี้เป็นของใคร ใครผ่านหน้าร้านเห็นอะไรผิดตาก็ร้องบอกกัน ภาษาแบบบ้านเราถึงมีคำว่าเป็นหูเป็นตา พอกลางวัน ของหลายอย่างถูกแบ่งขายทีละชิ้น ทีละถุง ทีละกำ จนมีมือมารับไป พอแสงข้างนอกน้อยลง กาดเปลี่ยนมือ ของสดเริ่มทยอยมา ผักมาเป็นเข่ง เนื้อมาเป็นชิ้นใหญ่ เสียงลังวางกระแทกพื้นดังขึ้น ร้านอาหารเริ่มมารับของล็อตใหญ่ ฅนเก็บร้านสวนกับฝั่งเพิ่งเริ่มงาน ร้านหนึ่งเงียบลง ส่วนฝั่งถัดไปเพิ่งเริ่มขยับ เส้นคำถามนี้พาไปถึง รปภ.ทั้งสามที่แบ่งกะกันดูพื้นที่ตลอดยี่สิบสี่ชั่วโมง โดยเฉพาะหกโมงเย็นถึงหกโมงเช้า ตอนที่ตลาดยังตื่น เพียงเปลี่ยนว่าใครกำลังถือของต่อจากใคร ระดับสายตาแค่นั้น เคลื่อนไปช้า ๆ ตามทาง สูงพอกับสายตาผู้ฅนในตลาด ยามเป็นยาม แม่ค้านั่งหลังร้าน ทางแคบต้องเข้าไป ข้างหน้ายังมีร้าน ถัดไปเหลือประตูปิด ทางแคบลงจนต้องเลี้ยวเข้าไป ก่อนวนกลับออกมา ความเงียบตอนกลางคืนเป็นอีกช่วงหนึ่ง ตอนกลางวันร้านยังรับลูกค้า แต่ทางโล่งขึ้น ตอนดึกร้านรวงปิดหมด เหลือทางตรงหน้า แล้วเสียงก็บางลง ภาพนิ่ง ๆ ของตอนดึก ทางข้างหน้าว่าง กล้องแช่อยู่กับภาพอย่างนั้น

กลางเช้าประตูบานเมื่อคืนถูกยกขึ้น ของชุดใหม่มาถึง มือชุดเดิมกับมือใหม่รับต่อกันไป กาดหลวงมีหลากหลายหน้าตา ทางแคบลงตรงหนึ่ง ก่อนฝั่งถัดไปจะคึกขึ้น ร้านเก่ามีลูกค้าที่เลี้ยวเข้าถูกล็อก จำทางได้เอง ข้างกันอาจเป็นร้านที่เพิ่งเริ่มรู้จักชื่อกัน ภาพเหล่านี้ถูกเก็บไว้เพื่อช่วยรักษาความทรงจำของตลาดในเวลานั้น มีทั้งสนิมตรงบานประตู คราบน้ำบนพื้น มือเปียกจากของสด เสียงเรียกลูกค้า เสียงคุยเรื่องบ้าน เสียงแซวกันข้ามร้าน ไปจนถึงใบหน้าที่เห็นกันมาหลายปี ความเก๋าของตลาดยังติดกับมือ ในคำพูด ในวิธีชั่งของ และส่งของต่อ ทางเส้นนั้นรับผู้ฅนหน้าเก่า หน้าใหม่ ไปจนถึงคู่ที่เพิ่งเข้ามาครั้งแรก

พอได้คุยกับพ่อค้าแม่ค้าแล้วเขาเล่าถึง รปภ. ภาพที่มันปรากฏขึ้นในหัวที่จะสื่อสารให้ฅนดูเห็นมันชัดเจน และไวมาก

แค่ใช้กล้องสมาร์ตโฟนเราก็สามารถเล่าเรื่องได้แล้ว.. แม้จะมีแค่อาวุธเล็ก ๆ อย่างไม้จิ้มฟัน มันไม่ได้ขึ้นอยู่กับวัสดุอุปกรณ์ แต่มันอยู่ที่แนวคิดเบื้องหลังมากกว่า

กล้องมีวันเก่า รุ่นใหม่มีมาเรื่อย ๆ แต่กล้องจะตั้งอยู่ตรงนั้นได้นานแค่ไหน อีกเรื่องคือ ฅนตรงหน้ายอมให้เราอยู่ใกล้แค่ไหน พอไว้ใจกัน งานตรงหน้าก็กลับไปเป็นงาน คำคุยกลับไปเป็นคำคุย แล้วภาพค่อยมีชีวิตพอจะเล่าเรื่องด้วย 'วิธีคิด'  'มุมมอง' และ 'ประสบการณ์' สมาร์ตโฟนเครื่องเดียวเอาอยู่ ถ้ารู้ว่ากำลังมองหาอะไรในกาดหลวง การมองคล้ายงานหลายอย่างที่ต่อมือกัน กะหนึ่งจบ อีกกะรับต่อ ตารับช่วงจากตา ทางแคบเส้นเดียวกันอาจเจอของคนละแบบ ร้านที่เงียบเมื่อครู่อาจเริ่มมีของมาลง สายตาของยามส่งต่อกันไป กล้องถ่ายวีดีโอผลัดสุดท้าย ยังเดินตาม จากคู่ตาหนึ่งไปสู่คู่ตาอื่น

เจ้าของร้านเขาเดินมาบอกว่า วิดีโอชิ้นนี้เป็นงานที่เขาประทับใจที่สุด.. เขาบอกว่ามันทรงคุณค่า และถ่ายทอดจิตวิญญาณความเป็นตลาดสดที่สุด ซึ่งก็เป็นมุมมองส่วนบุคคล

ฅนที่ถือกล้องเดินตามสายตาพวกนั้น เน็ต คุณเตชินทร์ โป่งจินา อายุ 36 ปี ทำงานภาพถ่าย และภาพยนตร์สารคดีมากว่าสิบปี งานส่วนหนึ่งทำที่กรุงเทพฯ ระยะหลังกลับมาใช้ชีวิตเชียงรายมากขึ้น มีโกรว์ โฮมสเตย์ แอนด์ สเปซ (Grow Home Stay and Space) ช่วงป๊ะกาด V.2 ได้พา ผลัดสุดท้าย ไปฉายในโรงภาพยนตร์ขนาดเล็ก (Micro Cinema) หมายเลข 10 ของกาดหลวง หนังเริ่มจากคำของป้าหน้าร้านเรื่องยาม แล้วกะกลางคืนก็รับช่วง มือประคองกล้อง ลมหายใจค่อยเข้าที่ ภาพนิ่งลง ส่วนฅนตรงหน้าก็ยังหายใจ และทำงานของเขาต่อ จนพ้นจอออกมา ประตูเหล็กบานหนึ่งปิดอยู่ ข้างกันมีลังผักเพิ่งถูกยกลงจากรถ..